RRA yaganirije ababaruramari n’abajyanama mu misoro ibyahindutse mu mategeko mashya
Ikigo cy’Imisoro n’Amahoro (RRA), kuri uyu wa Gatatu cyagiranye inama n’ababaruramari b’umwuga ndetse n’abajyanama mu by’imisoro, hagamijwe gusobanura impinduka ziri mu mategeko mashya y’imisoro no kumva ibitekerezo byabo mu gihe ayo mategeko atangiye gushyirwa mu bikorwa.
Izi mpinduka ziri muri gahunda ngari ya Guverinoma yo kuzamura igipimo cy’umusoro ukunsanywa ugereranyije n’umusaruro mbumbe w’igihugu (tax to GDP), kikava kuri 14.6% kikagera kuri 18.2% bitarenze umwaka w’ingengo y’imari wa 2029/2030, mu rugendo rwo kuba igihugu gifite ubukungu buringaniye bitarenze 2035.
Amwe mu mategeko yatangiye gukurikizwa akimara gutangazwa mu Igazeti ya Leta ku wa 29 Gicurasi 2025. Ni mu gihe andi azatangira ku wa 1 Nyakanga 2025 hagamijwe korohereza abasora.
Imisoro izatangirana n’umwaka mushya w’ingengo y’imari irimo TVA, umusoro ufatirwa (Withholding Tax) wa 5%, umusoro ku byaguzwe ku modoka zikoresha moteri mberabyombi (hybrid vehicles), TVA kuri serivisi z’ubwikorezi bw’ibicuruzwa, amahoro y’ibidukikije ya 0.2%, n’umusoro w’ubukerarugendo wa 3% ku icumbi.
Itegeko rishya kuri TVA ryavanye ubusonerwe ku bikomoka kuri peteroli na serivisi z’ubwikorezi bw’ibicuruzwa. Icyakora, serivisi z’ubwikorezi mpuzamahanga zo zisoreshwa ku gipimo cya zeru.
Komiseri Wungirije w'Agateganyo Ushinzwe Igenamigambi, Ubushakashatsi n'Ibarurishamibare, Roy Gasangwa,yashishikarije ibigo by’ubucuruzi kwiyandikisha kuri TVA, kugira ngo bizajye bisubizwa uyu musoro bishyuye ku byo baguze (input VAT), aho ari ngombwa.
Yagize ati “TVA yishyuwe nko kuri mazutu y’imodoka ushobora kuyimeyekanisha nk’umusoro usubizwa. Abacuruzi kandi bakwiye guhitamo ababaha ibicuruzwa biyandikishije muri TVA kugira ngo bazabashe kuyisubizwa. Kugira ngo urwo ruhererekane rutangirika, tugomba gushishikariza abasora kwiyandikisha muri TVA kugira ngo bitagira ingaruka ku giciro cyo ku muguzi wa nyuma ku isoko”.
Kuri uyu musoro, ibikoresho bitanga ingufu biri ku rutonde rwemejwe na minisitiri ubishinzwe bisonewe kugeza ku wa 30 Kamena 2028; imashini n’ibikoresho remezo by’inganda hamwe n’ibikoresho fatizo bikoreshwa n’inganda bigasonerwa kugeza ku wa 30 Kamena 2026; mu gihe ibinyabiziga bigendeshwa na moteri ikoresha amashanyarazi, bateri zo muri urwo rwego n’ibikoresho bya sitasiyo ibyongerera umuriro byatumijwe mu mahanga bisonewe kugeza ku wa 30 Kamena 2028.
Mu misoro mishya kandi hiyongereyeho umusoro wo kurengera ibidukikije wa 0.2% ku bicuruzwa byinjizwa mu gihugu bipfunyitse mu bikoresho bya pulasitiki, hashingiwe ku gaciro kabyo muri Gasutamo.
Ku rundi ruhande, amategeko mashya y’umusoro ku byaguzwe (Excise Duty) yongereye igihe cyo gutanga umusoro uva ku minsi 10 ugera ku kwezi. Harimo kandi igipimo gishya cy’umusoro wa 40% ku nzoga zikozwe mu bikoresho by’imbere mu gihugu nibura ku gipimo cya 70% (hatarimo amazi), 60% ku zindi nzoga, na 36% ku itabi hashingiwe ku giciro ku isoko (harimo n’umusoro), na 230 Frw kuri buri gapaki k’itabi rigizwe n’amasegereti 20.
Mu bijyanye n’umusoro ku nyungu, hashyizweho igipimo cya 10% cy’umusoro ku gaciro kiyongereye (capital gains), 40% ku masosiyete akora imikino y’amahirwe (uretse loteri y’igihugu), umusoro ufatirwa wa 25% ku nyungu iri hagati y’amafaranga umukinnyi yatsindiye n’ayo yakinnye, na 1.5% ku bigo bitanga serivisi z’ikoranabuhanga mu Rwanda bigaragara mu buryo bufatika.
Hari kandi itegeko rishya rigena umusoro wa 3% w’ubukerarugendo ku icumbi serivisi yo gutanga icyumba, ahantu ho kuryama cyangwa ho kuruhukira.
Komiseri Wungirije ushinzwe Ubugenzuzi n'ubwunganizi bw'imisoro, Emmy Mbera, yavuze ko RRA iri gukorana n’inzego z’ibanze n’iz’umutekano kugira ngo abatanga serivisi z’ubukerarugendo bose biyandikishe.
Yakomeje ati “Mu kubara uyu musoro, amategeko ateganya ko buri wese utanga serivisi z’icumbi agomba kwiyandikisha, nk’uko bigenda no ku yindi misoro. Muri EBM, tuzagaragaza ibyumba n’izindi serivisi bijyanye, noneho usora nahahitamo agasohora fagitire, EBM izahita ibara TVA, umusoro w’ubukerarugendo n’indi misoro. Iyo fagitire isohotse, bigaragaramo neza.”
Hasohotse kandi itegeko rishyiraho amahoro yishyurwa kuri lisansi, kuri mazutu no ku binyabiziga agenewe gusana imihanda.
Mbera yasabye Ihuriro ry’ababaruramari b’umwuga (ICPAR) n’Abajyanama b’Imisoro mu Rwanda (ATAR) gusoma neza aya mategeko mashya, bagatanga ibitekerezo, bakanagira uruhare mu gufasha abakiriya babo kubahiriza ayo mategeko.
Biteganywa ko nashyirwa mu bikorwa, aya mategeko mashya azinjiriza Leta miliyari 174.1 Frw mu mwaka w’ingengo y’imari wa 2025/26, na miliyari 353.0 Frw kugera mu wa 2029/30.
Kanda hasi usome amategeko yose yatangajwe ku wa 29/05/2025 n’andi yose waba ukeneye